"ፖዬካሊ!" (እንሂድ!)፦ የሰውን ልጅ ወደ ህዋ ያሻገረው ታላቅ ጉዞ

ሚያዝያ 12 ቀን 1961 (እ.ኤ.አ.) የሰው ልጅ ታሪክ ለዘላለም የተቀየረበት ቀን ነበር። በዚያች ዕለት ዩሪ አሌክሴቪች ጋጋሪን (Yuri Alekseyevich Gagarin) የተባለ ወጣት ሶቪየታዊ ጀት አብራሪ የመሬትን ስበት ጥሶ ወደ ህዋ በመጓዝ የመጀመሪያው የሰው ልጅ ለመሆን በቃ። ይህ ድንቅ ታሪክ የሰው ልጅን የጠፈር አሰሳ በይፋ የከፈተ ሲሆን፤ ጋጋሪንንም የዓለም አቀፍ ጀግና አድርጎታል።

የልጅነት ሕይወት እና አስተዳደግ

ዩሪ ጋጋሪን የተወለደው መጋቢት 9 ቀን 1934 (እ.ኤ.አ.) በሩሲያ ስሞለንስክ (Smolensk) ግዛት ውስጥ በምትገኘው ክሉሺኖ (Klushino) በምትባል አንዲት አነስተኛ መንደር ውስጥ ነው። ወላጆቹ አሌክሴይ ኢቫኖቪች ጋጋሪን እና አና ቲሞፌዬቭና ጋጋሪና በጋራ እርሻ ላይ የሚሰሩ ተራ አርሶ አደሮች ነበሩ። ዩሪ ከቤተሰቡ አራት ልጆች መካከል ሦስተኛ ሲሆን፣ ወላጆቹ በእርሻ ስራ ስለሚጠመዱ ያሳደገችው ታላቅ እህቱ ነበረች።

ዩሪ መጀመሪያ ላይ የብረታ ብረት ማቅለጥ ሙያን ለመማር በአንድ ፋብሪካ ውስጥ ተቀጠረ። በኋላም በሳራቶቭ (Saratov) ከተማ ወደሚገኝ የቴክኒክ ትምህርት ቤት ገባ። በዚያም ሳለ የ'ኤሮክለብ' (AeroClub) አባል በመሆን አነስተኛ አውሮፕላኖችን ማብረር ተማረ። ይህ የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያው ቀስ በቀስ የሕይወቱ ዋነኛ ትኩረት እየሆነ መጣ። በ1955 የቴክኒክ ትምህርቱን እንዳጠናቀቀ፣ በኦረንበርግ ወታደራዊ የአብራሪዎች ትምህርት ቤት (Orenburg Military Pilot's School) ገብቶ ስልጠና ጀመረ። በዚያም ሚግ-15 (MiG-15) የጦር አውሮፕላን አብራሪነት ማዕረግ አገኘ። በዚሁ ጊዜ ቫለንቲና ጎርያቼቫ የተባለችውን የሕይወት አጋሩን አግኝቶ በ1957 ትዳር መሰረተ።

ዩሪ ጋጋሪን ከባለቤቱ ቫለንቲና ጎርያቼቫ ጋር

ሚስጥራዊው የጠፈርተኞች ምርጫ

የሶቪየት ህብረት (የአሁኗ ሩሲያ) የሰውን ልጅ ወደ ጠፈር ለመላክ በወሰነች ጊዜ፣ በ1960 በመላ አገሪቱ እጅግ ሚስጥራዊ የሆነ የምርጫ ሂደት ተጀመረ። ጋጋሪን ከሌሎች 19 አብራሪዎች ጋር በመሆን ለዚህ ታሪካዊ ተልዕኮ ተመረጠ። በኋላም "የሶቺ ስድስቱ" (Sochi Six) በተባለው የልሂቃን ስልጠና ቡድን ውስጥ ተካተተ።

ሶቺ ስድስቱ ፦ ከግራ ወደ ቀኝ፦ ግሪጎሪ ኔልዩቦቭ፣ ቫለሪ ቢኮቭስኪ፣ ዩሪ ጋጋሪን፣ አንድሪያን ኒኮላዬቭ፣ ጀርማን ቲቶቭ፣ እና ፓቬል ፖፖቪች።

እነዚህ እጩዎች እጅግ ከባድ የሆነ የአካል እና የስነ-ልቦና ፈተናዎችን አልፈዋል። በመጨረሻም ለመጀመሪያው በረራ ጋጋሪን እና ጀርማን ቲቶቭ በዋናነት ተመረጡ። ጋጋሪን የተመረጠበት ዋና ምክንያት በስልጠናው ወቅት ባሳየው የላቀ ብቃት ብቻ ሳይሆን፤ ቁመቱ አጭር መሆኑ (1.57 ሜትር) በጠባቧ የ'ቮስቶክ' (Vostok) መንኮራኩር ውስጥ በቀላሉ ለመግባት ስለሚያስችለው ጭምር ነበር። በተጨማሪም ተግባቢነቱ፣ ትህትናው እና በጓደኞቹ ዘንድ የነበረው ተወዳጅነት ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል። አንድ የአየር ሀይል ሀኪም ስለ እሱ ሲገልጽ፡ "ትሁት፣ ከፍተኛ የማሰብ ችሎታ ያለው፣ ድንቅ የማስታወስ አቅም የተላበሰ እና ትኩረቱ የሰላ ነው" ብሎት ነበር። የሰውነት ብቃቱን ለመጠበቅ አይስ ሆኪ (ice hockey) መጫወትም ያዘወትር ነበር።

ታሪካዊው ጉዞ፡ ቮስቶክ 1 (Vostok 1)

ሚያዝያ 12 ቀን 1961 አሁን በካዛክስታን ከሚገኘው የባይኮኑር (Baikonur) የጠፈር ማዕከል ጋጋሪን በቮስቶክ 1 መንኮራኩር ወደ ጠፈር ተተኮሰ። መንኮራኩሪቱ ከመሬት ስትነሳ ጋጋሪን በሬዲዮ መገናኛው "Поехали!" (ፖዬካሊ! / Poyekhali! - "እንሂድ!") የሚል ታሪካዊ ቃል ተናገረ።

ሚያዝያ 12 ቀን 1961 አሁን በካዛክስታን ከሚገኘው የባይኮኑር (Baikonur) የጠፈር ማዕከል ጋጋሪን በቮስቶክ 1 መንኮራኩር ወደ ጠፈር መጠቀ።

ይህ በረራ በአጠቃላይ 108 ደቂቃዎችን የፈጀ ሲሆን፣ መንኮራኩሪቱ መሬትን በሰዓት 27,400 ኪሎ ሜትር ፍጥነት አንድ ጊዜ ዞረቻት። መንኮራኩሪቱን መቆጣጠር ሙሉ በሙሉ በኮምፒውተር (በራስ-ሰር) የተሰራ ነበር፤ ሆኖም አደጋ ቢፈጠር ጋጋሪን በእጁ መቆጣጠር የሚችልበት ስርዓት ተዘጋጅቶ ነበር።

አደገኛው ወደ መሬት እንደገና የመግባት ሂደት (Reentry)

ጉዞው አስደናቂ ቢሆንም፣ ወደ መሬት የመመለሱ ሂደት ግን እጅግ ፈታኝ እና ለሞት የሚያጋልጥ ነበር። መንኮራኩሪቱ ወደ መሬት ከባቢ አየር ስትገባ፣ ከዋናው ክፍል መለየት የነበረበት የእቃ መያዣ ክፍል (equipment module) በኬብል ተያይዞ ቀረ። በዚህም ምክንያት መንኮራኩሪቱ በከፍተኛ ፍጥነት መሽከርከር ጀመረች። ጋጋሪን ከተለመደው በላይ የሆነ እጅግ ከፍተኛ የስበት ጫና (8 Gs) አረፈበት። ሆኖም እንደሰለጠነ የጦር አውሮፕላን አብራሪነቱ እራሱን ሳይስት ቆየ፤ በመጨረሻም የያዘው ገመድ ተበጥሶ መንኮራኩሪቱ ተስተካከለች።

ወደ ጠፈር የተጓዘው የመጀመሪያው የሰው ልጅ ሩሲያዊው የጠፈር ተመራማሪ ዩሪ ጋጋሪን፣ ከ7,000 ሜትር ከፍታ ላይ በፓራሹት በመዝለሉ ምክንያት መንኮራኩሪቷ ባዶዋን መሬት ላይ አርፋለች።

ከመሬት 7 ኪሎ ሜትር ከፍታ ላይ ሲደርስ፣ እንደታቀደው ጋጋሪን ከመንኮራኩሪቱ ውስጥ በመፈናጠር (eject በማድረግ) በፓራሹት ወደ መሬት ወረደ። መሬት ላይ ሲያርፍ አንድ የአካባቢው አርሶ አደር እና ልጁ ብርቱካናማ የጠፈር ልብስ የለበሰውን ሰው አይተው ደንግጠው መሸሽ ጀመሩ። ጋጋሪንም፣ "አትፍሩ! እኔም እንደናንተው የሶቪየት ዜጋ ነኝ፤ ከጠፈር ነው የወረድኩት፤ ሞስኮ መደወል ስላለብኝ ስልክ ፈልጉልኝ!" አላቸው።

በጠፈር እሽቅድምድም ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ

ይህ የጋጋሪን ጉዞ በወቅቱ በአሜሪካ እና በሶቪየት ህብረት መካከል ለነበረው "የቀዝቃዛው ጦርነት" ትልቅ ትርጉም ነበረው። ሁለቱ ሀያላን ሀገራት በጦር መሳሪያ፣ በቴክኖሎጂ እና በርዕዮተ-ዓለም (የካፒታሊዝም እና የሶሻሊዝም) የበላይነትን ለማግኘት ይፎካከሩ ነበር።

ሶቪየቶች በ1957 የመጀመሪያውን ሳተላይት (Sputnik) በማምጠቅ ቀዳሚ ሆነው ነበር። አሁን ደግሞ የሰውን ልጅ ወደ ጠፈር በመላክ አሜሪካንን ክፉኛ አስደነገጡ። ይህ የአሜሪካን መንግስት በተለይም ፕሬዝዳንት ጆን ኤፍ ኬኔዲን አፋጣኝ እርምጃ እንዲወስዱ አስገደዳቸው። ከጥቂት ሳምንታት በኋላ ኬኔዲ ታዋቂውን ንግግር አደረጉ፡ "በዚህ አስር አመት ውስጥ የሰውን ልጅ ጨረቃ ላይ አሳርፈን በሰላም እንመልሳለን!" አሉ። ይህ ውሳኔ ታላቁን የአፖሎ (Apollo) ፕሮግራም ወለደ፤ አሜሪካም በ1969 ሰውን ጨረቃ ላይ በማሳረፍ እሽቅድምድሙን አሸነፈች። ሆኖም የጋጋሪን ጉዞ የዚህ ሁሉ ፉክክር እና የሰው ልጅ የጠፈር ዕውቀት መስፋፋት መነሻ ነበር።

"በሐምሌ 1967 ዓ.ም. (1975 እ.ኤ.አ.) በአፖሎ-ሶዩዝ የጋራ ተልዕኮ ወቅት፣ አሜሪካዊው አብራሪ ቶማስ ስታፎርድ (Thomas Stafford) እና የሶቪየቱ አብራሪ አሌክሲ ሊዮኖቭ (Alexei Leonov) በጠፈር ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲጨባበጡ።

የሁለቱ ሀያላን ሀገራት የጠፈር ፉክክር ከዓመታት በኋላ ወደ ትብብር መለወጥ ጀመረ። በ1975 (እ.ኤ.አ.) የተካሄደው የአፖሎ-ሶዩዝ (Apollo-Soyuz Test Project) የጋራ ተልዕኮ የዚህ ትብብር የመጀመሪያው ታላቅ ማሳያ ነበር። በዚህ ታሪካዊ ክስተት የአሜሪካው አፖሎ እና የሶቪየቱ ሶዩዝ መንኮራኩሮች በጠፈር ላይ የተገጣጠሙ (docking) ሲሆን፣ የሁለቱ ሀገራት ጠፈርተኞች ለመጀመሪያ ጊዜ በህዋ ላይ ተገናኝተው የሰላምታ መጨባበጥ (handshake) አድርገዋል። ይህ የመተማመን እና የጋራ ስራ መንፈስ በመጨረሻም የዓለም አቀፉ የጠፈር ጣቢያ (International Space Station - ISS) እንዲመሰረት ሰፊ መንገድ ከፍቷል።

የቀድሞው የናሳ (NASA) ጠፈርተኛ ቶማስ ስታፎርድ (በስተግራ) እና የቀድሞው ሩሲያዊ ጠፈርተኛ አሌክሲ ሊዮኖቭ (በስተቀኝ) የጋዜጠኞችን ጥያቄዎች ሲመልሱ። (ምስል፦ ናሳ / NASA)

ከበረራው በኋላ እና አሳዛኙ ህልፈት

ጋጋሪን ከታሪካዊ በረራው በኋላ የዓለም አቀፍ ዝናን አተረፈ። የሶቪየት ህብረት የላቀ ስኬት ማሳያ በመሆን በተለያዩ የዓለም ሀገራት እየተዘዋወረ ጉብኝት አደረገ። በ1962 የሶቪየት ህብረት የበላይ ምክር ቤት (Supreme Soviet) አባል ሆኖ አገለገለ። ኮሎኔል ማዕረግም አገኘ።

በጠፈር የመጀመሪያው ሰው ፤ ዩሪ አሌክሲቪች ጋጋሪን

ነገር ግን ሶቪየቶች ይህን ብሔራዊ ጀግናቸውን በአደጋ እንዳያጡ በመፍራት ወደ ጠፈር እንዳይበር ከለከሉት። ሆኖም በ1967 (እ.ኤ.አ) ለሶዩዝ 1 (Soyuz 1) ተልዕኮ የቭላድሚር ኮማሮቭ ተጠባባቂ አብራሪ ሆኖ ሰርቶ ነበር። ኮማሮቭ በጠፈር በረራው ወቅት መንኮራኩሪቱ ተከስክሳ ህይወቱ ሲያልፍ፣ ጋጋሪን ዳግመኛ በማንኛውም የጠፈር በረራ ላይ እንዳይሳተፍ ሙሉ በሙሉ እገዳ ተጣለበት።

ያም ሆኖ ጋጋሪን መደበኛ የአውሮፕላን በረራዎችን ማድረጉን ቀጥሎ ነበር። በሚያሳዝን ሁኔታ፣ መጋቢት 27 ቀን 1968 (እ.ኤ.አ.) ከበረራ አስተማሪው ቭላድሚር ሴሪዮጊን (Vladimir Seryogin) ጋር በሚግ-15 (MiG-15UTI) የጦር አውሮፕላን ልምምድ እያደረጉ ሳለ ኪርዣክ (Kirzhach) ከተባለች ከተማ አቅራቢያ አውሮፕላኑ ተከስክሶ የሁለቱም ህይወት አለፈ። የ34 ዓመቱ ወጣት ጀግና አስከሬን ተቃጥሎ አመዱ በሞስኮ ቀይ አደባባይ (Red Square) በሚገኘው የክሬምሊን ግንብ ውስጥ በክብር አረፈ።

ማጠቃለያ፡ በታሪክ ሰማይ ላይ ደምቆ የቀረው ኮከብ

ዩሪ ጋጋሪን በዚች ምድር ላይ የኖረው ለ34 አጭር ዓመታት ብቻ ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን መሬትን በመዞር ያሳለፋት ያቺ 108 ደቂቃ የሰው ልጅን የታሪክ አቅጣጫ ለዘላለም ቀይራዋለች። ከህዋ ሆኖ መሬትን ሲመለከት የተሰማውን ሲገልጽ፣

"መሬታችን ሰማያዊ እና ውብ ናት፤ ይህችን ውበት እንጠብቃት እና እናበልጽጋት እንጂ አናጥፋት" ማለቱ፣ ሁላችንም ያለን አንዲት የጋራ መኖሪያ መሆኗን ጥልቅ በሆነ ስሜት የሚያስታውስ ነው።

የእሱ ወሰን የለሽ ድፍረት እና የህይወት መስዋዕትነት፣ ዛሬ ለምናየው የጠፈር ሳይንስ ግስጋሴ ሁሉ መሰረት ጥሏል። "ፖዬካሊ!" ብሎ የጀመረው ጉዞ ገና አላበቃም፤ የሰው ልጅ ወደ ጨረቃ፣ ወደ ማርስ እና ከዚያም ባሻገር ለሚያደርገው ጉዞ ሁሉ ጋጋሪን ሁሌም መንገዱን የጠረገ የዘመን አቅኚ ሆኖ ሲዘከር ይኖራል። አሳዛኝ አደጋ ከርሱ ቢለየንም፣ ስሙ እና ታሪኩ ግን እንደ ከዋክብት ዘወትር በሰው ልጅ ልብ ውስጥ እያበራ ይኖራል።